
VÌ SAO THỢ CŨ LÀM 30 NĂM KHÔNG THỔI NITƠ KHÔNG HÚT CHÂN KHÔNG VẪN CHẠY, CÒN THỢ NAY BỎ QUA LÀ CHÁY BLOCK?(Biên tập từ chia sẻ thực tế của Bryan Orr – HVAC School) Ngoài công trường, không ít anh em thợ hay nghe câu: "Ngày xưa tao lắp máy R22 có cần thổi Nitơ khi hàn hay hút chân không kỹ đâu mà máy vẫn chạy phà phà 15–20 năm!"
Câu nói đó không sai về mặt trải nghiệm quá khứ, nhưng nếu bê nguyên thói quen đó sang các dòng máy R410A hay hệ thống đời mới ngày nay, tỷ lệ "nằm sàn" là rất cao. Lý do nằm ở một thứ ít ai để ý: sự khác biệt giữa Dầu khoáng (Mineral Oil) và Dầu POE (Polyol Ester).
Ít hút ẩm và không hóa axit: Nếu chẳng may hệ thống có dính chút hơi ẩm, dầu khoáng chỉ bị đục màu đi chứ bản chất vẫn là dầu, không tự biến tính thành axit phá hỏng máy. Không có tính tẩy rửa mạnh: Khi hàn ống đồng không thổi Nitơ, lớp muội oxit đồng bám đen bên trong thành ống sẽ... nằm yên ở đó suốt nhiều năm mà ít bị dầu cuốn đi. Nhược điểm lớn nhất: Dầu khoáng không hòa tan tốt để gas tự kéo đi dễ dàng, nên hệ thống R22 ngày xưa đòi hỏi tính toán rất kỹ cỡ ống, độ dốc và bẫy dầu để dầu hồi được về lốc.
Dầu POE giải quyết triệt để bài toán hồi dầu nhờ khả năng hòa tan cực tốt với gas mới, giúp dầu tuần hoàn trơn tru hơn. Nhưng đổi lại, POE mang theo 2 đặc tính cực kỳ khó tính:
POE hoạt động như một dung môi tẩy rửa: Nếu bạn lắp máy mới hoặc thay lốc dùng dầu POE lên một đường ống đồng cũ từng hàn không thổi Nitơ, dầu POE sẽ "cọ rửa" sạch sẽ lớp muội đồng bám trên thành ống và cuốn toàn bộ cặn bẩn đó tống thẳng vào van tiết lưu và phin lọc gây nghẹt dàn. POE hút ẩm cực mạnh và sinh axit: Đây là điểm chí mạng nhất. Khác với dầu khoáng chỉ bị đục khi gặp nước, dầu POE khi gặp hơi ẩm sẽ phản ứng hóa học tạo thành axit. Trong thực tế đã có không ít ca thợ đi ống qua khu vực ẩm ướt không bịt đầu ống để ống dính nước và ẩm, lúc lắp máy thì hút chân không qua loa — kết quả chỉ sau vài ngày vận hành, máy nén cháy đen, dầu bên trong biến chất đen kịt toàn hệ thống.
Nhiều anh em thắc mắc trộn dầu khoáng và POE có gây "nổ" hay phản ứng hóa học gì không? Thực tế chúng không phản ứng dữ dội như tin đồn, nhưng dầu khoáng lẫn vào sẽ không theo gas mới hồi về lốc được mà nằm kẹt lại ở dàn lạnh, làm giảm hiệu suất trao đổi nhiệt và gây nghẹt. Khi thay lốc mới cho máy R22, cần kiểm tra kỹ xem lốc mới hãng đã nạp sẵn dầu khoáng hay dầu POE để có phương án xử lý đường ống và phụ gia (như chất khử axit) cho đúng loại. Kết luận cho anh em làm nghề: Thế giới điện lạnh đã thay đổi từ khi dầu POE xuất hiện. Những kỹ thuật như thổi Nitơ trong lúc hàn (để không tạo muội đồng cho POE cuốn đi) và hút chân không thật sâu (để không còn hơi ẩm làm POE biến thành axit) không phải là làm màu cho sang, mà là tiêu chuẩn sống còn để bảo vệ chính uy tín và túi tiền bảo hành của người thợ.
- Thời R22 và sự "lành tính" của Dầu khoáng (MO) Trên các máy R22, R12 đời cũ sử dụng dầu khoáng, bản chất loại dầu này rất ổn định về mặt hóa học:
- Thời đại của gas mới (R410A, R407C) và Dầu POE Khi ngành lạnh chuyển sang các dòng gas mới như R410A hay R407C, gas mới không thể kéo dầu khoáng quay về máy nén. Dầu khoáng sẽ đọng chết lại ở dàn lạnh, gây nghẹt và làm lốc chạy khô. Đó là lúc dầu tổng hợp POE ra đời.
- Lưu ý khi thay lốc hoặc chuyển đổi gas (Retrofit)

